CHO SỮA VÀO CÀ PHÊ, VỊ ĐẮNG GIẢM – VẬY CÓ LÀM MẤT HƯƠNG?
Một ly cà phê sữa thường có cảm giác dịu hơn cà phê đen. Vị đắng bớt nổi bật, độ chua có thể trở nên dễ chịu hơn, trong khi hương sữa, caramel hoặc vanilla xuất hiện rõ hơn. Nhưng điều gì thực sự xảy ra khi sữa được thêm vào cà phê?
Liệu sữa làm giảm lượng hợp chất hương bay hơi, hay chỉ thay đổi cách chúng ta cảm nhận những hợp chất đó?
Một nghiên cứu công bố năm 2025 trên Journal of Agricultural and Food Chemistry đã tiếp cận câu hỏi này bằng cách kết hợp đánh giá cảm quan theo thời gian với phương pháp phân tích hợp chất bay hơi trong hơi thở người uống. Kết quả cho thấy sự khác biệt đáng chú ý giữa những gì con người cảm nhận và những gì thiết bị phân tích ghi nhận.
1. Nghiên cứu đã được thực hiện như thế nào?
Nghiên cứu có tên Effects of Roasting Level and Milk Addition on In Vivo Aroma Release and Perception of Coffee, do Nina Cleve và cộng sự thực hiện, xuất bản trực tuyến ngày 20/05/2025 và đăng trong số tháng 6/2025 của tạp chí.
Nhóm nghiên cứu khảo sát ảnh hưởng của hai yếu tố: mức độ rang và loại sữa được thêm vào cà phê.
- Cà phê: Arabica rang vừa (medium roast) và rang đậm (dark roast).
- Sữa: sữa bò và sữa yến mạch.
- Tỷ lệ sữa: 30% theo khối lượng (w/w).
- Đánh giá cảm quan: phương pháp Temporal Dominance of Sensations (TDS), ghi nhận cảm giác nào chiếm ưu thế trong từng thời điểm khi uống.
- Phân tích hương: PTR-ToF-MS, đo các hợp chất bay hơi trong vùng hơi thở qua mũi (nose-space) trong quá trình tiêu thụ.
Điểm quan trọng của thiết kế này là người tham gia được đánh giá cà phê trong quá trình uống, thay vì chỉ ngửi mẫu hoặc đánh giá sau khi uống xong. Nhờ vậy, nhóm nghiên cứu có thể quan sát sự thay đổi cảm nhận theo thời gian và đối chiếu với tín hiệu hóa học đo được.
2. Mức rang quyết định nền hương vị ban đầu
Trước khi xét đến ảnh hưởng của sữa, cần hiểu rằng cà phê rang vừa và rang đậm đã có nền cảm quan khác nhau.
Ở mẫu rang vừa, các cảm giác rang và đắng xuất hiện rõ. Khi chuyển sang rang đậm, cảm giác đắng và khét trở nên nổi bật hơn.
Điều này phù hợp với những biến đổi hóa học trong quá trình rang. Khi nhiệt độ và mức độ phát triển rang tăng, nhiều hợp chất tạo hương được hình thành hoặc biến đổi. Một số hợp chất liên quan đến mùi khói, mùi rang mạnh và vị đắng trở nên nổi bật hơn, trong khi các đặc tính trái cây và hương nhẹ có thể giảm.
Do đó, cùng một loại sữa nhưng khi thêm vào cà phê rang vừa và rang đậm, kết quả cảm nhận không nhất thiết giống nhau.
3. Thêm sữa làm thay đổi cảm nhận vị đắng như thế nào?
Kết quả TDS cho thấy khi không thêm sữa, vị đắng là cảm giác nổi bật ở cả hai mức rang được khảo sát.
Ở cà phê rang vừa, tỷ lệ người thử nếm ghi nhận vị đắng chiếm ưu thế là 64% trong mẫu không sữa. Khi thêm sữa bò, tỷ lệ này còn 30,8%; với sữa yến mạch là 36%.
Ở cà phê rang đậm, tỷ lệ tương ứng của mẫu không sữa là 69%. Khi thêm sữa bò, con số được ghi nhận là 46,2%; với sữa yến mạch là 31%.
Những con số này thể hiện kết quả cảm nhận trong điều kiện thử nghiệm, không phải mức giảm nồng độ các chất gây đắng trong cà phê. Chúng cũng không có nghĩa mọi công thức cà phê sữa ngoài thực tế đều giảm vị đắng theo cùng tỷ lệ.
Điều đáng chú ý là sữa không đơn thuần làm ly cà phê nhạt đi. Nó còn đưa vào những đặc tính cảm quan mới, khiến tổng thể hương vị được cảm nhận theo một hướng khác.
4. Sữa bò và sữa yến mạch tạo ra những nốt hương khác nhau
Nghiên cứu ghi nhận sữa bò bổ sung cảm giác đặc trưng của sản phẩm sữa, trong khi sữa yến mạch có thể làm nổi bật những liên tưởng hương caramel và vanilla.
Ở mẫu rang vừa, các nốt hương liên quan đến sữa bò được ghi nhận rõ ở 28% người thử nếm, còn mẫu rang đậm là 36%. Với sữa yến mạch, những nốt caramel hoặc vanilla được ghi nhận lần lượt ở 38% và 33%.
Đây là các tỷ lệ ghi nhận cảm giác trong thử nghiệm, không phải hàm lượng caramel hay vanilla thực tế trong sữa.
Điều này cũng giúp giải thích vì sao người uống đôi khi cảm thấy cà phê sữa có vị ngọt hơn, dù không nhất thiết phải bổ sung thêm đường. Hương thơm có thể tác động đến cách não bộ diễn giải vị giác. Một mùi hương gợi liên tưởng đến caramel hoặc vanilla có thể làm cảm nhận tổng thể trở nên ngọt dịu hơn.
5. Máy đo hương cho thấy điều gì?
Đây là phần đáng chú ý nhất của nghiên cứu.
Nhóm nghiên cứu sử dụng PTR-ToF-MS để phân tích các hợp chất bay hơi trong hơi thở qua mũi khi người tham gia uống cà phê. Phương pháp này giúp theo dõi sự giải phóng các hợp chất hương trong điều kiện tiêu thụ thực tế.
Trong nghiên cứu, 47 tín hiệu hợp chất bay hơi được khảo sát. Kết quả cho thấy việc thêm sữa làm thay đổi cảm nhận hương vị rõ rệt, nhưng không tạo ra sự suy giảm đồng loạt lượng hợp chất bay hơi có nguồn gốc từ cà phê được giải phóng trong hơi thở.
Một số tín hiệu riêng lẻ vẫn thay đổi theo loại sữa và điều kiện thử nghiệm. Đặc biệt, nhóm nghiên cứu ghi nhận sự khác biệt ở một số hợp chất chứa lưu huỳnh, trong đó có tín hiệu liên quan đến mùi khét.
Vì vậy, không nên diễn giải kết quả thành việc thêm sữa hoàn toàn không ảnh hưởng đến sự giải phóng hương. Kết luận phù hợp hơn là ảnh hưởng của sữa không đồng nhất trên toàn bộ các hợp chất được đo.
6. Vì sao lượng hương đo được và cảm nhận của người uống không giống nhau?
Hương vị của cà phê không chỉ phụ thuộc vào lượng phân tử bay hơi được giải phóng. Nó còn phụ thuộc vào cách các phân tử tương tác với nhau, sự hiện diện của chất béo và protein, nhiệt độ, cấu trúc đồ uống và quá trình xử lý thông tin của hệ khứu giác – vị giác.
Khi thêm sữa, chất béo và protein có thể tương tác với một số hợp chất hương thông qua các cơ chế như tương tác kỵ nước, liên kết hydro và lực tương tác phân tử. Những tương tác này có khả năng làm thay đổi sự phân bố, tính sẵn có và tốc độ giải phóng của từng hợp chất.
Đồng thời, mùi riêng của sữa cũng tham gia vào tổng thể cảm nhận. Khi hương sữa, caramel hoặc vanilla xuất hiện, chúng có thể làm giảm sự nổi bật của một số đặc tính vốn có trong cà phê.
Đây là lý do một người có thể cảm thấy mùi cà phê dịu đi hoặc bị che lấp, trong khi thiết bị không ghi nhận sự giảm tương ứng trên toàn bộ nhóm hợp chất bay hơi.
Nói cách khác, mùi được giải phóng không hoàn toàn đồng nghĩa với mùi được con người cảm nhận.
7. Một kết quả thú vị về sữa yến mạch và protein
Trong phần so sánh được trình bày của nghiên cứu, mẫu sữa yến mạch có hàm lượng protein thấp hơn sữa bò, trong khi hàm lượng chất béo của hai mẫu tương đối gần nhau.
Điều này gợi mở một vấn đề: không thể chỉ nhìn vào tổng lượng protein hoặc chất béo để dự đoán chính xác sữa sẽ làm thay đổi hương cà phê như thế nào.
Thành phần protein, cấu trúc hệ nhũ tương, loại chất béo, chất ổn định và công thức sản phẩm đều có thể ảnh hưởng đến tương tác giữa sữa và hợp chất hương.
Vì thế, không thể kết luận sữa có nhiều protein hơn chắc chắn sẽ giữ hoặc làm mất nhiều hương cà phê hơn. Muốn xác định cần có thử nghiệm riêng trên từng công thức sữa và từng loại cà phê.
8. Điều nghiên cứu này có ý nghĩa gì với người rang và pha chế?
Nghiên cứu mang lại một góc nhìn hữu ích khi phát triển cà phê dành cho đồ uống có sữa.
Đối với người rang: không nên chỉ đánh giá profile rang bằng cách nếm cà phê đen. Một profile có hương thơm tốt khi uống nguyên chất chưa chắc tạo ra sự cân bằng tương tự khi kết hợp với sữa.
Đối với barista: tỷ lệ sữa, loại sữa, nhiệt độ và nền cà phê đều có thể làm thay đổi trải nghiệm cuối cùng. Thử nếm cùng một loại cà phê với sữa bò và sữa yến mạch là cách thực tế để nhận biết sự khác biệt.
Đối với nhà sản xuất: khi xây dựng sản phẩm cà phê sữa, cần đánh giá cả cảm nhận vị giác lẫn hương thơm. Không nên chỉ dựa vào một chỉ số hóa học để dự đoán chất lượng cảm quan.
9. Những giới hạn cần lưu ý
Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu có giá trị nhưng không đại diện cho mọi loại cà phê và mọi công thức sữa.
- Thử nghiệm tập trung vào Arabica rang vừa và rang đậm, không trực tiếp chứng minh kết quả tương tự đối với Robusta hoặc các blend Arabica – Robusta.
- Hai loại sữa được khảo sát là sữa bò và sữa yến mạch, không đại diện cho toàn bộ các loại sữa thực vật trên thị trường.
- Tỷ lệ sữa sử dụng là 30% theo khối lượng, không thể áp dụng nguyên trạng cho mọi công thức latte, cappuccino hoặc cà phê sữa Việt Nam.
- Phân tích PTR-ToF-MS ghi nhận tín hiệu hợp chất bay hơi trong hơi thở, không phải phép đo trực tiếp toàn bộ lượng hương còn lại trong ly cà phê.
- Kết quả cảm quan từ một nghiên cứu không đủ để khẳng định sở thích của toàn bộ người tiêu dùng.
Vì vậy, kết quả nên được xem là bằng chứng về cách sữa tác động đến cảm nhận và sự giải phóng hương trong điều kiện thử nghiệm cụ thể, thay vì một quy luật áp dụng cho tất cả đồ uống cà phê.
Hương cà phê không chỉ nằm trong chiếc ly
Một ly cà phê sữa ngon không đơn giản là ly cà phê đen được pha loãng bằng sữa. Đó là một hệ hương vị mới, trong đó các hợp chất từ cà phê và sữa cùng tham gia tạo nên trải nghiệm.
Nghiên cứu năm 2025 cho thấy cảm nhận vị đắng có thể giảm, những nốt hương mới có thể xuất hiện, nhưng sự thay đổi trong cảm nhận không nhất thiết đi kèm với sự suy giảm tương ứng của toàn bộ hợp chất hương bay hơi.
Đây cũng là lời nhắc rằng khi nghiên cứu chất lượng cà phê, cần phân biệt rõ ba yếu tố: thành phần hóa học, sự giải phóng hợp chất hương và cảm nhận thực tế của người uống.
Tài liệu tham khảo
- Cleve, N., Gonzalez-Estanol, K., Khomenko, I., Pedrotti, M., Cappellin, L., Biasioli, F., & Beauchamp, J. (2025). Effects of Roasting Level and Milk Addition on In Vivo Aroma Release and Perception of Coffee. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 73(22), 13792–13808.
- DOI: 10.1021/acs.jafc.4c12852.
- Bài báo toàn văn: PubMed Central – Effects of Roasting Level and Milk Addition on In Vivo Aroma Release and Perception of Coffee.
