Áp lực khai thác nước ngầm tại thủ phủ cà phê Tây Nguyên

Khu vực Tây Nguyên (bao gồm các tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Đắk Nông, Lâm Đồng và Kon Tum) đóng vai trò xương sống cho sản lượng cà phê Robusta của Việt Nam và thế giới. Tuy nhiên, hoạt động thâm canh nông nghiệp quy mô lớn tại đây đang phải đối mặt với thách thức nghiêm trọng về biến đổi khí hậu và áp lực hạn hán kéo dài trong mùa khô.

Để duy trì sự sống và năng suất cho các vườn cà phê vào mùa khô hạn, người nông dân bắt buộc phải sử dụng một lượng nước tưới khổng lồ. Do nguồn nước mặt (sông, suối, hồ chứa) không đủ đáp ứng, việc khai thác nước ngầm thông qua hệ thống giếng khoan và giếng đào đã lan rộng khắp vùng. Báo cáo từ các tổ chức quốc tế như Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) và Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) ghi nhận tỷ trọng lớn diện tích cà phê tại Tây Nguyên đang phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước ngầm, dẫn đến tình trạng suy giảm và hạ thấp nghiêm trọng mực nước của các tầng ngậm nước qua từng năm.

Nguy cơ ô nhiễm vi nhựa trong nguồn nước nông nghiệp

Song song với áp lực cạn kiệt nguồn nước, chất lượng nước tưới tiêu cũng đang đối mặt với nhiều rủi ro ô nhiễm hóa chất nông nghiệp, phân bón và rác thải nhựa sinh hoạt. Ô nhiễm vi nhựa hiện nay không còn là vấn đề riêng của đại dương mà đã xâm nhập sâu vào hệ thống nước ngọt nội địa.

Các nghiên cứu tổng quan về hiện trạng ô nhiễm nhựa tại các lưu vực sông ở Việt Nam đã chỉ ra sự hiện diện rõ rệt của các hạt vi nhựa trong môi trường nước và sinh vật. Nhựa phân hủy từ túi nilon, màng phủ nông nghiệp, đường ống dẫn nước bằng polymer kém chất lượng và rác thải sinh hoạt không được xử lý triệt để có thể theo dòng chảy mặt, thẩm thấu dần xuống đất hoặc trực tiếp xâm nhập vào các giếng đào hở, làm tăng nguy cơ tích tụ tạp chất trong nguồn nước ngầm phục vụ tưới tiêu.

Khoảng trống nghiên cứu khoa học tại Tây Nguyên

Mặc dù nguy cơ ô nhiễm vi nhựa trong chuỗi thức ăn và nông nghiệp đã được cảnh báo ở quy mô toàn cầu, các dữ liệu thực chứng tại vùng trồng cà phê Việt Nam vẫn còn rất hạn chế.

Hiện nay, các khảo sát chi tiết và đo lường trực tiếp về nồng độ, kích thước cũng như loại vi nhựa cụ thể tồn tại trong các tầng ngậm nước chuyên dụng cho tưới cà phê tại Tây Nguyên vẫn là một khoảng trống nghiên cứu khoa học. Giới chuyên môn khuyến cáo cần thận trọng khi diễn giải hoặc quy kết mối liên hệ trực tiếp giữa vi nhựa trong nước ngầm và khả năng hấp thụ của cây cà phê hay sự tích tụ trong nhân cà phê nhân xanh, nhằm tránh những suy đoán thiếu căn cứ khoa học gây ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín thương mại của ngành hàng.

Khuyến nghị giải pháp thích ứng và bảo vệ nguồn nước

Để đảm bảo an toàn sinh thái và giá trị bền vững cho hạt cà phê Tây Nguyên, các bên liên quan cần chủ động thực hiện các biện pháp kiểm soát nguồn nước chủ động:

  • Kiểm soát rác thải nhựa tại nguồn: Hạn chế tối đa việc lạm dụng vật liệu nhựa dùng một lần trong sinh hoạt và canh tác nông nghiệp tại các nhà vườn.
  • Ứng dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm: Chuyển đổi sang hệ thống tưới nhỏ giọt hoặc phun mưa cục bộ để giảm tối đa lượng nước ngầm cần khai thác, đồng thời hạn chế sự rửa trôi bề mặt.
  • Tăng cường nghiên cứu thực địa: Khuyến khích các cơ quan nghiên cứu môi trường độc lập thực hiện các đề tài phân tích chất lượng nước ngầm sâu tại các vùng trọng điểm nhằm sớm đưa ra bản đồ cảnh báo an toàn sinh thái nguồn nước.